Van Brusselse straten naar Jordaanse bergen: wat afval kan betekenen

Bij Foyer krijgt afval een nieuwe betekenis. Recycleren en upcycling, oftewel oude spullen een tweede leven geven, worden het vertrekpunt voor ontmoeting en creativiteit tijdens een uitwisseling in Jordanië. Reda Taoufyq, de trekker van 'Upcycle your waste’, blikt terug op deze bijzondere ervaring. 

Je zag dat de jongeren die aan deze groepsuitwisseling hadden deelgenomen langer nadachten voordat ze iets weggooiden. Drie seconden voor de vuilnisbak in plaats van één.

Reda

Op een bureau bij Foyer vzw in Brussel begint het met één eenvoudige gedachte: “Ik wil iets in het buitenland doen.” Nog zonder stappenplan, ervaring of contacten. Gaandeweg ontvouwt zich een leerproces dat uitmondt in 'Upcycle Your Waste': een Groepsuitwisseling tussen Brussel en Jordanië rond afval, creativiteit en klimaatbewustzijn.  

De aanpak van Foyer is kenmerkend: het zijn niet alleen de begeleiders die projecten uitdenken, maar vooral de jongeren zelf die met ideeën komen. Zij kunnen daar al van jongs af aan terecht en ook voor Reda begon dat engagement al vroeg. 

“Ik zag zoveel projecten passeren op sociale media: humanitair werk, uitwisselingen... en ik wilde dat ook doen,” vertelt Reda. Wat start met een vaag idee, krijgt vorm wanneer hij naar zijn jeugdwerker Ayoub stapt en samen begint te brainstormen over het thema klimaat. Zo kwam Upcycle Your Waste tot stand, het eerste project dat Reda zelf heeft getrokken.

Het klimaatthema kwam niet uit het niets. Tijdens de coronapandemie ontstond binnen Foyer een traditie van fietstochten naar onder meer Amsterdam, Marokko en Marseille. “We vroegen ons af: wat kunnen we nog meer doen behalve fietsen?” Afval werd het antwoord. “Wij gooien hier veel weg zonder te beseffen dat je er nog iets mee kan doen. Papier gooien we bijvoorbeeld weg, maar de achterkant kunnen we gebruiken als kladblad.”

Van Instagram naar samenwerking  

De weg van idee naar concreet project was niet vanzelfsprekend. “Ik had echt het gevoel dat ik in een mierennest beland was. Ik wist niets van hoe zo’n internationale uitwisseling werkte,” vertelt Reda lachend. Toch begint hij eraan. Contacten leggen doet hij zelf, vaak via sociale media. “Ik ben begonnen met Instagram en heb meer dan twintig mensen gecontacteerd.”

Via die weg komt hij in contact met een Jordaanse artieste die werkt rond recyclage, en uiteindelijk met het Jordan Youth Innovation Forum. Die samenwerking blijkt cruciaal: de Jordaanse partners hebben meer ervaring en helpen het project concreet vorm te geven. Intussen staan ze voortdurend met elkaar in contact. “Via WhatsApp waren we er bijna 24 uur per dag mee bezig,” klinkt het.

Zoveel enthousiasme en fijne reacties van de jongeren had Reda niet verwacht. Ook niet van de directie van Foyer. “Gaan ze dit wel toelaten?" vroeg hij zich af. “Maar we kregen gelukkig veel steun van de directie, zonder was dit project nooit gelukt.” Ook de ondersteuning van JINT speelde een belangrijke rol. “Ik stelde Kevin (stafmedewerker bij JINT, nvdr) heel vaak vragen en ik voelde me daar soms schuldig over. Maar hij zei altijd: ‘Geen probleem, je mag me op elk moment contacteren. Ik ben er voor jullie.’” Dat gaf Reda het vertrouwen om door te zetten.  

Tussen bergen en cultuurverschillen

De groep die uiteindelijk naar Jordanië reist, bestaat uit 10 jongeren met uiteenlopende achtergronden. Voor sommigen is het een kans die ze anders nooit zouden krijgen. In de voorbereiding verdiepen ze zich in het thema afval, volgen ze Engelse lessen en geven ze zelf workshops aan jongere kinderen binnen Foyer. “Ze moesten uitleggen wat recyclage is, vragen stellen en nadenken. Het was geen droge theorie, maar iets dat ze zelf onderzochten,” vertelt Reda. 

Eenmaal ter plaatse wordt snel duidelijk dat ‘afval’ geen universeel verhaal is. Waar recyclage in België ingeburgerd is, ligt dat in Jordanië anders en zien ze overal zwerfvuil liggen. “Wij zijn hier opgegroeid met het idee dat we goed moeten recycleren. Daar is dat niet zo." De uitwisseling speelt zich niet alleen af in gesprekken: ze gaan ook op pad in de bergen om zwerfvuil op te ruimen, organiseren workshops en ontdekken hoe afval een tweede leven kan krijgen. Door gevonden materialen om te vormen tot kunstwerken, ervaren de jongeren dat iets wat eerst waardeloos leek, net een bron van creativiteit en nieuwe mogelijkheden kan zijn. 

Naar huis met nieuwe gewoontes

Terug in België delen de jongeren hun ervaring via workshops en activiteiten. Ze geven aan andere jongeren en ouders door wat ze geleerd hebben en dat vertaalt zich in kleine veranderingen in hun gedrag. “Je zag dat de jongeren die aan deze groepsuitwisseling hadden deelgenomen langer nadachten voordat ze iets weggooiden. Drie seconden voor de vuilnisbak in plaats van één.” Het lijkt een detail, maar voor Reda is het een duidelijk teken dat het project impact heeft gehad. “Daarbovenop heb ik voor mezelf ook veel geleerd over hoe je met mensen omgaat in een professionele context.”

Drie jaar later is er nog steeds contact tussen de partners en kijk Reda al vooruit. Een nieuw project in Marokko spreekt hem aan, zeker omdat veel jongeren bij Foyer een persoonlijke band hebben met het land. Al wil hij in zo'n project jongeren met verschillende achtergronden samenbrengen. "Ik ben benieuwd wat er gebeurt als jongeren uit België en Marokko elkaar ontmoeten. Ik denk dat daar een heel mooi project uit kan groeien."

Tekst: Nino Tsotadze
Beeld: Foyer vzw

Lees verder