"Iedereen praat over jongeren, maar niet mét hen." Hoe de wijkwandelingen van J100 jongeren een stem geven

Wat houden de wijkwandelingen precies in?

Ibtissam: "Via de wijkwandelingen krijgen jongeren de kans om hun stem te laten horen. Jongeren worden al te vaak onderschat. Terwijl zij hun wijk als de beste kennen, de mooie en de minder mooie plekjes. En nee, ze denken niet alleen aan zichzelf. (lacht) Tijdens de wandelingen dachten verschillende jongeren mee na over plekken voor senioren, kleine kinderen, mensen met een beperking ..."

Wassim: "Ik vond het zalig om te doen. Jongeren zijn de juiste personen om de wijkwandelingen te leiden. We kennen de specifieke problemen in elke wijk. Met dit project bereikt ons verhaal een groot publiek, en zo een grotere kans dat er effectief zaken gaan veranderen."

Hoe zijn de wijkwandelingen in Antwerpen ontstaan?

Filip: "De eerste editie ontstond impulsief: wat als we de wijk laten voorstellen door jongeren zelf? Iedereen praat over jongeren, maar niet mét hen. Bij de eerste editie verliep alles heel organisch. Maar na de verkiezingen viel het 'op zijn gat'. Van de beloftes van de politici kwam niet veel in huis. Daarom pakten we het deze keer anders aan.

We namen contact op met Stampmedia, de jeugdwerkpartner van J100, voor een grote promocampagne en organiseerden een kick-off event. Met middelen van de subsidie Participatieprojecten via JINT konden we een coach inschakelen en een goed uitgewerkt dossier schrijven met de jongeren. Al die zaken samen maakten de wijkwandelingen top of mind bij politici, zeker naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen in 2024."

Hoe pakten jullie het aan?

Ibtissam: "We bereidden ons goed voor door vooraf vergaderingen te plannen samen met de jongeren. Tijdens deze bijeenkomsten kozen we belangrijkste plekken in de wijk waar zij graag iets over wilden vertellen, zoals het Terloplein in Borgerhout. Maar onderweg lieten we het ook spontaan gebeuren. Na de wandeling was er een gezellig moment om bij te praten en nieuwe contacten te leggen."

Filip: "Het ging niet alleen om wat jongeren wilden vertellen, maar ook hoe. Veel van hen hadden nog nooit voor een grote groep gesproken, laat staan voor beleidsmakers. Dat was even spannend, maar tegelijk ook een kans om te groeien. Enkelen van hen modereren vandaag zelfs gesprekstafels: talenten die ze tijdens de wandelingen ontdekten en nu blijven inzetten."

Publieke ruimte moet voor iedereen toegankelijk zijn, waar je ook vandaan komt en wat je ook leuk vindt.

Wassim, vrijwilliger bij Jeugdhuis 2050

Wie liep er allemaal mee? En hoe reageerden ze op jullie verhaal?

Ibtissam: "Politici van verschillende partijen, stadsmedewerkers, politieagenten, beleidsmakers en buurtbewoners... Het was een mix van mensen. Er werden veel vragen gesteld en dat werkte aanstekelijk. Tijdens het wandelen ontstonden er spontaan gesprekken tussen de deelnemers. Ze wisselden ideeën en ervaringen uit en luisterden echt naar elkaar."

Filip: "Dat is het mooie aan wandelen: je praat niet over iets, je staat in de plek waarover het gaat. Al wandelend ontstaat er ontmoeting en verbinding, en dat zorgt ervoor dat er letterlijk en figuurlijk iets in beweging komt. Eén wandeling is soms meer waard dan vijf vergadertafels."

Wat gaan jullie niet snel vergeten?

Ibtissam: "Er zijn zoveel momenten die me bijblijven. In Berchem bijvoorbeeld, toen jongeren open en eerlijk in gesprek gingen met de politie - soms confronterend, maar altijd respectvol. Dat was intens, maar ook schoon om te zien. Je voelde: jongeren durven hun stem te gebruiken, en anderen luisteren écht."

Wassim: "Na onze wandeling hadden we nog een panelgesprek over dingen waar ik zelf nooit bij had stilgestaan. Het ging er echt pittig aan toe. Het deed me nadenken over wat er beter kan in de wijk."

Zijn er voldoende plekken waar jongeren zichzelf kunnen zijn?

Wissam: "Ja en nee. Er zijn zeker plekken waar jongeren welkom zijn, maar niet iedereen voelt er zich ook op zijn gemak. Sommigen hebben het gevoel dat ze zich moeten aanpassen of inhouden, gewoon om er te mogen zijn."

Ibtissam: "Klopt. Meisjes voelen zich bijvoorbeeld vaak niet comfortabel in de publieke ruimte. Daarom is er veel vraag naar meisjeswerkingen, naar veilige plekken waar ze zichzelf kunnen zijn. En niet iedereen wil naar een sportterrein, sommige jongeren willen gewoon buiten chillen. Maar dan worden ze soms weggestuurd, terwijl ze gewoon wat willen voetballen of bijpraten. Spreek jongeren aan op een normale toon, zonder belerend over te komen. Dat maakt al een wereld van verschil."

Filip: "Als je publieke ruimte inricht, moet je luisteren naar verschillende groepen. Niet alleen naar de jongens, maar ook naar meisjes en moeders. Hun perspectief verandert de hele dynamiek. En dat doe je best in een beweging van safe naar brave space, waar iedereen durft praten."

Hoe doorbreken jullie het beeld dat jongeren voor overlast zorgen?

Ibtissam: "Jongeren zijn veel meer dan dat. We proberen dat beeld te laten kantelen door hen een podium te geven binnen onze werking. Ze krijgen kansen om hun talenten te ontdekken en verantwoordelijkheid op te nemen. En daaruit ontstaan soms prachtige projecten. Filip: "Zo'n projecten tonen dat jongeren niet alleen de 'hardware' van een plein gebruiken - de banken, de goals, het beton - maar ook bijdragen aan de 'software': de sfeer, het weefsel van de plek. Dat is vaak nog belangrijker."

Spreek jongeren aan op een normale toon, zonder belerend over te komen. Dat maakt al een wereld van verschil.

Ibtissam, jeugdwerker bij JC Bazzz

Zien jullie al effect op de wijkwandelingen? Wat is er sindsdien veranderd?

Ibtissam: "Die effecten zijn er zeker. In het Villegaspark in Berchem gingen jongeren vaak voetballen op een klein veldje vol putten en bulten. Daardoor gebeurden er regelmatig kleine ongevallen, soms met blessures als gevolg. Intussen is het veld opgeknapt. Dat zijn kleine ingrepen, maar ze tonen aan dat er geluisterd wordt naar de noden van de buurt."

Filip: "In Borgerhout leidde de wandeling tot een breder debat over cameragebruik in de publieke ruimte. Er werd federaal zelfs een voorstel ingediend om hiervoor een parlementaire commissie op te zetten. En dat begon allemaal met jongeren die durfden door te vragen: Wanneer beslist de stad om camera's te plaatsen? Wat doet dat met onze privacy? Waarom staan er meer camera's in sommige buurten dan in andere? Het laat zien dat jongeren niet enkel signaleren, maar ook beleidsdiscussies kunnen starten."

Als jullie vrij mogen dromen: hoe ziet de ideale stad voor jongeren eruit?

Ibtissam: "In de ideale stad heeft elke jeugdorganisatie zijn eigen domein met buitenruimte en voldoende middelen om activiteiten te organiseren. Pleintjes zijn helemaal afgestemd op de verschillende doelgroepen, met oog voor veiligheid, plezier én milieu. Maar misschien nog belangrijker: meer verbinding tussen mensen en culturen."

Wassim: "Ja, helemaal mee eens! En publieke ruimte moet voor iedereen toegankelijk zijn, waar je ook vandaan komt en wat je ook leuk vindt."

Filip: "In een steeds digitalere wereld geeft de publieke ruimte kansen om elkaar ook fysiek te ontmoeten en in dialoog te gaan. Je creëert ruimte om te verbinden, zowel online als offline. Dat vraagt soms inspanningen, maar oprechte ontmoetingen zijn onmisbaar voor een leefbare stad."

Wie is wie?

Ibtissam is jeugdwerker bij JC Bazzz. Ze zit in het J100-jeugdwerkersoverleg dat maandelijks bij elkaar komt. De jeugdwerkers faciliteren het jongerencollectief en nemen drempels weg zodat de jongeren hun stem sterk, kritisch en constructief kunnen laten klinken. Filip is coördinator van JES Antwerpen en is vanuit die functie tegelijkertijd coördinator van J100. Wassim is vrijwilliger bij Jeugdhuis 2050 en ontfermde zich over de wijkwandeling op Linkeroever, zijn eigen buurt. Zo nemen ze elk vanuit hun eigen betrokkenheid taken op in de J100.

Tekst: Emma Van Ooteghem
Beeld: Freedom Photography

Dit artikel verscheen in de 14de editie van het SCOOP-magazine.