In Park Ouest bouwen kinderen zélf aan hun park

Wie in Park Ouest rondloopt, merkt meteen wie zich de plek het mees eigen maakt: vrouwen, jonge gezinnen, kinderen. Zij die elders vaak vergeten worden bij het inrichten van de publieke ruimte. "We zorgen voor toiletten, licht, warmte", zegt Tom, coördinator bij Toestand. "Maar we zorgen er vooral voor dat iedereen zich welkom voelt." 

Al is dat niet vanzelfsprekend. Er ging een heel proces aan vooraf om iedereen mee aan boord te krijgen. "De eerste keer dat ik de watersproeiers aanzette, waren sommige ouders boos. Nu brengen ze extra kleren mee en spelen ze zelf mee", vertelt Malak, onthaalmedewerker van Park Ouest. "Een mama jaagt ons nu zelfs achterna met waterballonnen", lacht Tom. "Dat is voor mij het moment waarop je weet: dit werkt." 

Park Ouest is geen klassiek park. Een tot voor kort braakliggend terrein wordt stap voor stap ingenomen door kippen, speelheuvels en een heerlijke keuken in een paviljoen. Wat hier ontstaat is niet het resultaat van een vooraf uitgetekend plan, maar van ontmoetingen, gesprekken en gedeelde ideeën. 

Dat is belangrijk, want kinderen komen er niet enkel om te spelen. De schommel hangt er pas sinds kort, maar de jongste bezoekers zijn al lang kind aan huis. "Park Ouest is meer dan enkel een speelplek. Je wordt kind met de kinderen, en zij worden volwassen met jou", zegt Malak. Hier wordt niet alleen gebouwd aan een park, maar aan een gemeenschap. 

De tijdelijke invulling in Park Ouest past binnen de bredere werking en visie van Toestand. Sinds 2015 trekken vrijwilligers van Toestand ook naar het buitenland om samen met lokale groepen sociaal-culturele ruimtes te creëren. Dit jaar was dat in Tetovo, Noord-Macedonië. "We komen toe met 120 mensen, en in tien dagen bouwen we iets op", verteld Josef, vrijwilliger binnen het internationale project. "Niet als experts, maar gewoon door te doen. Het gebouw is een excuus. Het gaat om de mensen, om het besef dat ze een gemeenschap zijn. Na ons vertrek gaat een lokale groep met de ruimte aan de slag, rekening houdend met de noden van de buurt en henzelf." 

In het begin werd dit internationale avontuur vooral vanuit de vrijwilligers van Toestand aangestuurd en niet zozeer vanuit de andere landen. Doorheen de jaren probeerden we onze aanpak om te buigen naar een radicaal horizontale werkwijze. Jongeren uit eerdere edities organiseren nu elk jaar mee het nieuwe project. "Een jaar werken we samen aan de voorbereiding van tien intense dagen. We leren van elkaar, en we bouwen samen. Soms letterlijk, soms figuurlijk." 

Deze DIY-mentaliteit leeft ook in Park Ouest. "Ook wij zijn geen experts", zegt Malak, "maar we doen ons best. We proberen, ook al is het niet perfect." Tom vult aan: "Kinderen helpen in de keuken, bouwen met hamers en zagen, kennen de code van onze poort. Ze wachten niet op ons om in actie te treden en aan de slag te gaan. Ze zijn ons altijd vijf stappen voor. We beschouwen onszelf niet als jeugdwerkers maar eerder als medemensen. We luisteren en spelen met elke passant die van deze ruimte gebruik maakt. We gebruiken onze bevoorrechte positie om de stem van kinderen, jongeren en andere buurtbewoners tot bij de beslissende instanties te brengen." 

"In het internationale project werken we met jongeren uit heel Europa en uit verschillende sociaal-economische realiteiten", vertelt Josef. Dat botst soms. "Voor jongeren uit België is het vaak vanzelfsprekend dat je tijd hebt om een project voor te bereiden, dat je weet hoe tools werken, hoe je dingen organiseert. Maar voor iemand uit Kosovo, die 200 euro per maand verdient en zijn familie moet onderhouden, is dat niet evident. Die heeft geen tijd om te videobellen of een draaiboek te maken." Dat verschil in context leidt tot misverstanden. "Dan hoor je: Ze zijn niet gemotiveerd, ze komen niet opdagen. Maar dat is niet omdat ze niet willen. Het is omdat ze moeten overleven." 

Josef bevestigt: "Sommige deelnemers zijn slechts één generatie verwijderd van oorlog of genocide. Dat draag je mee, ook al wordt er niet over gepraat. Om die spanningen op te vangen, zijn we explicieter geworden: we maken charters op papier, bespreken waarden, zorgen dat iedereen zich gezien voelt. We willen geen groep toeristen zijn die ergens binnenvalt en alles overneemt. We willen dat alle betrokkenen zich veilig voelen." 

"Door veiligheid te creëren binnen onze projecten, nemen we een positie in", zegt Tom. Park Ouest is voor hem een voorbeeld van een plek waar buurtbewoners zich thuis voelen, waar ze niet worden uitgesloten. "Veel jongeren die hier komen, worden ergens anders weggestuurd. Sommigen hebben geen papieren, anderen zijn getekend door geweld. Bij ons weten ze: hier mag je zijn, hier luisteren we." 

Dat engagement is zichtbaar. Geen politie op het terrein, maar interne oplossingen voor conflicten. "Een kind zei ooit tegen een agent: We hebben jullie niet nodig, we lossen het zelf op. De projecten van Toestand zijn niet neutraal. Het idee dat je kinderen en jongeren kan afschermen van politiek is volgens de organisatie naïef. "De wereld is politiek, en jongeren leven die realiteit elke dag. De levens van jongeren zijn al gepolitiseerd. Het enige wat je kan doen is ruimte geven en luisteren", zegt Josef. 

Josef voegt er nog aan toe: "Wees niet bang voor conflict. Als je iedereen dwingt om zich te gedragen volgens de definitie van beleefdheid van de middenklasse, sluit je 90% van de mensen uit. Probeer te achterhalen waarom mensen een bepaald gedrag stellen en zoek een menselijke basis met iedere bezoeker." 

Tekst: Nele Leeten 

Beeld: Toestand vzw 

Dit artikel verscheen in de 14de editie van het SCOOP-magazine